اسید کلریدریک ( جوهر نمک )

معرفی :

 جوهرنمک یا اسید کلریدریک یکی از اسیدهای معدنی قوی با فرمول HCl ، که مایعی بی‌رنگ یا اندکی زردرنگ ، بسیار خورنده و غیر آتشگیر است.

نام این اسید، هیدروکلریک اسید است که نخستین بار در سال 800 میلادی بوسیله ی کیمیاگر مسلمان و از شاگردان امام جعفر صادق (ع) جابربن حیان بوسیله ی مخلوط کردن جوهر گوگرد یا همان سولفوریک اسید H2SO4 با نمک معمولی NaCl به دست آورد .

هیدروکلریک اسید گازی به نام marine acid air نامیده می شود البته نام قدیمی آن muriatic acid بود. البته این اسم هنوز هم ممکن است در جاهایی استفاده شود .

نام های دیگر جوهر نمک عبارتند از  سودای شستشو و Spirit(s) of Salt. 

 

سنتز مستقیم:
تولید هیدروکلریک اسید در مقیاس وسیع ، تقریباٌ همیشه به صورت محصول جانبی در کنار محصولات شیمیایی دیگر است. به عنوان مثال در صنعت کلر-قلیا ، محلول نمک الکترولیز می شود تا کلر خالص Cl2 و سدیم هیدروکسید و هیدروژن به دست آید. سپس گاز کلر خالص می تواند دوباره با هیدروژن ترکیب شده تا هیدروکلریک خالص به دست آید. این واکنش به شدت گرماده (گرمازا) می باشد که فرمول شیمیایی آن به صورت زیر است:

Cl2 + H2 → 2 HCl 

سپس گاز HCl آزاد شده در آب جذب می شود. 

 

سنتز به روش آلی:
عمده ترین تولید هیدروکلریک اسید به همراه تشکیل ترکیبات کلر و نیز ترکیبات آلی فلوئور مانند تفلونها ، فرئون ها ، ترکیبات CFC ، کلرواستیک اسید و PVC می باشد. مانند آنچه در واکنشهای زیر مشاهده می شود:


R-H + Cl2 → R-Cl + HCl 
R-Cl + HF → R-F + HCl 

در روشهای فوق، هیدروکلریک اسید تولید شده می تواند به طور مستقیم استفاده شود یا در آب جذب شده و برای مصارف بعدی نگه داشته شود.

خصوصیات
فرمول شیمیایی
HCl in آب (H۲O)
جرم مولی
‎ ۳۶٫۴۶ g/mol (HCl)
شکل ظاهری Clear colorless to
light-yellow liquid
چگالی ۱٫۱۸g/cm۳
دمای ذوب
‎−۲۷٫۳۲ Â°C (۲۴۷ K)
۳۸٪ solution.
دمای جوش
‎۱۱۰ Â°C (383 K),
۲۰٫۲٪ solution;
۴۸ Â°C (321 K),
۳۸٪ solution.
محلول در آب Miscible.
اسیدی (pKa) −۸٫۰
گرانروی ۱٫۹ mPa·s at ۲۵ Â°C,
۳۱٫۵٪ solution

کاربرد ها :

اسید کلریدریک از مواد شیمیایی پایه ای است و به همین دلیل هم موارد استفاده بسیار وسیعی دارد. برخی از این کاربردها از این قرار است: قطعه شویی فولاد ، ساخت ترکیبات آلی ، تولید ترکیبات غیر آلی ، کنترل pH و خنثی سازی ، احياء تبادلگرهای يونی ، پرداخت چرم ، تمیزکننده های خانگی و صنعت ساختمان و نیز در صنایع بسیار حیاتی مانند صنایع غذایی ، داروسازی و تصفیه ی آب آشامیدنی . هیدروکلریک اسید با کیفیت بالا برای تنظیم و میزان کردن pH آب مورد استفاده قرار می گیرد.

 

 خطرات و هشدار ها :

در صورت تماس با چشم می تواند باعث تحریک ، سوختگی یا حتی کوری چشم گردد . در صورت تماس با پوست می تواند باعث تحریکات شدید پوستی گردد . بلعیدن و خوردن این ماده می تواند باعث زخم های خورنده در دهان و مجاری گوارشی گردد و حتی باعث درد شدید ، حالت تهوع ، صدمات شدید و حتی به اغما یا مرگ فرد منجر شود . استنشاق این ماده و بخارات ناشی از آن می تواند باعث سرفه ، تحریکات شدید بینی ، زخم گلو وانسداد گردد .

در صورت تماس با چشم و پوست ، محل را با آب ولرم بین 20 تا 30 دقیقه شستشو داده و به پزشک مراجعه نمایید . در صورت بلعیدن ماده نیز در حالت هوشیاری فرد دهان وی را شسته و وی را وادار به استفراغ کنید و حتما به پزشک مراجعه نمایید . البته سرعت تاثیر گزاری ماده به غلظت ماده و طول زمان استفاده شده از ماده نیز بستگی دارد.

ترجیحا در هنگام استفاده از ماده وشستشو از لباس مناسب ، ماسک و دستکش استفاده شود .

ترکیب وایتکس با جوهر نمک بسیار خطرناک بوده و می‌تواند به تصاعد گاز کلر منجر شود و حتی مرگ افراد را به دنبال داشته باشد.